Müfredat › 5. sınıf › Sosyal Bilgiler

5. sınıf Sosyal Bilgiler konuları ve kazanımları

Program: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli – Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (4-7. sınıflar), 2026 güncel metni. Toplam 6 ünite / tema ve 19 kazanım. Haftalık ders saati: 3.

Birlikte Yaşamak

  1. SB.5.1.1 Dâhil olduğu gruplar ve bu gruplardaki rolleri arasındaki ilişkileri çözümleyebilme
    Sınırlar: [Öğrenme alanı: 16 ders saati; anahtar kavramlar: birlik ve beraberlik, dayanışma, grup, hak, kültür, rol, saygı, sorumluluk, STK, yardımlaşma] Süreç: dâhil olduğu grupları ve rollerini belirler; gruplar ile roller arasındaki ilişkiyi belirler. Örnek gruplar: aile, arkadaş, okul, sosyal sorumluluk grupları; örnek roller: çocuk, kardeş, abla/ağabey; lider, arabulucu; sınıf başkanı, nöbetçi; gönüllü, yönetici, kampanya sorumlusu. Rollerin getirdiği hak ve sorumluluklar karşılaştırılır; ortaokula geçişle gruplardaki değişim vurgulanır.
  2. SB.5.1.2 Kültürel özelliklere saygı duymanın birlikte yaşamaya etkisini yorumlayabilme
    Sınırlar: Kendi kültürümüz, KKTC ve farklı ülkelerin kültürel özellikleri (sanat, müzik, yemek, giyim, kutlama, gelenek ve görenekler) incelenir, sınıflandırılır, benzerlik-farklılık açısından karşılaştırılır. KKTC ile tarihî ve kültürel bağlar ele alınır. Vurgu: farklılıklara saygı, insanları farklılıklarıyla kabul etme, birlikte yaşama kültürü.
  3. SB.5.1.3 Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine katkı sağlayabilme
    Sınırlar: Yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerinin toplumsal birliğe etkisi; günlük hayattan ve yakın çevreden örnekler; STK’lar; çocuklar, yaşlılar veya okullara yönelik sosyal sorumluluk projesi (fikir üretme, müzakere, eyleme dönüştürme). Ağırlıklı olarak proje/performans temelli bir kazanım.

Evimiz Dünya

  1. SB.5.2.1 Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini algılayabilme
    Sınırlar: [Öğrenme alanı: 22 ders saati; anahtar kavramlar: AFAD, afet, beşerî çevre, coğrafya, doğal çevre, göreceli konum, komşu devlet, sınır] Yaşadığı ilin göreceli konumu: yeryüzü şekilleri, su kaynakları, önemli tarihî mekânlar ve komşu iller üzerinden belirlenir; tablo, Türkiye dilsiz mülki idare haritası veya bilgi kartlarıyla görselleştirilir. Kapsam göreceli konumla sınırlı (mutlak konum, paralel-meridyen 6. sınıfta).
  2. SB.5.2.2 Yaşadığı ilde doğal ve beşerî çevredeki değişimi neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme
    Sınırlar: Fotoğraf, gazete haberi, hava fotoğrafı, şehir haritası/planı, sözlü tarih ile geçmişten günümüze değişim incelenir. Değişimden etkilenen unsurlar: su kaynakları, bitki örtüsü, arazi kullanımı, yerleşim alanları, ulaşım sistemleri, nüfus özellikleri. Değişen-değişmeyen unsurlar, neden-sonuç (balık kılçığı); “yeşil vatan” kavramı ve doğal varlıkları koruma.
  3. SB.5.2.3 Yaşadığı ilde meydana gelebilecek afetlerin etkilerini azaltmaya yönelik farkındalık etkinliği fikrini eyleme dönüştürebilme
    Sınırlar: Doğa olaylarının insan etkisiyle afete dönüşme riski; AFAD İl Afet Risk Azaltma Planı; afet bilinci ve hazırlık; farkındalık etkinliği planlama-uygulama-değerlendirme; afet ve acil durumlarda bilgi kirliliği ve güvenilir bilgi kaynakları. “Deprem değil ihmal öldürür.” sözü köprü örneği olarak geçer.
  4. SB.5.2.4 Ülkemize kara sınırı olan komşu devletler hakkında bilgi toplayabilme
    Sınırlar: Kara sınırı komşularının başkentleri, bağımsızlık sembolleri ve Türkiye’ye göre konumları; ülkemizin bağımsızlık sembolleri (Türk bayrağı, İstiklâl Marşı). Programda açık vurgu: Yunanistan, Bulgaristan, Suriye ve Gürcistan denizden de sınır komşumuzdur. (Genel bilgi: kara komşuları Yunanistan–Atina, Bulgaristan–Sofya, Gürcistan–Tiflis, Ermenistan–Erivan, Azerbaycan/Nahçıvan–Bakü, İran–Tahran, Irak–Bağdat, Suriye–Şam.) Bilgiyi güvenilir kaynaklardan doğrulama. [Not: parantez içinde 'genel bilgi' olarak işaretlenen ayrıntılar program metninde yazmaz.]

Ortak Mirasımız

  1. SB.5.3.1 Yaşadığı ildeki ortak miras ögelerine ilişkin oluşturduğu ürünü paylaşabilme
    Sınırlar: [Öğrenme alanı: 18 ders saati; anahtar kavramlar: avcı-toplayıcı toplum, medeniyet, milat, ortak miras, UNESCO, yerleşik hayat] Somut ve somut olmayan kültürel miras; UNESCO Dünya Mirası Listesi ve Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’nden dünya ve Türkiye örnekleri; yaşadığı ildeki ortak miras ögeleri ve korunmasının önemi (afiş/poster/broşür ürünü).
  2. SB.5.3.2 Anadolu’da ilk yerleşimleri kuran toplumların sosyal hayatlarına yönelik bakış açısı geliştirebilme
    Sınırlar: Tarih şeridinde MÖ, Milat, MS ve yüzyıl kavramları; arkeoloji, arkeolojik kazı, höyük; Göbeklitepe (inanç merkezi olarak önemi); ilk yerleşim yerleri Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da barınma, beslenme ve temel geçim faaliyetleri; dönemin koşulları ile günümüz karşılaştırması; avcı-toplayıcı toplum ve yerleşik hayat.
  3. SB.5.3.3 Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkılarını karşılaştırabilme
    Sınırlar: Medeniyetler: Sümer, Babil, Asur (Mezopotamya); Hitit, Lidya, İyonlar (Anadolu). Katkılar bilim, kültür, ekonomi ve hukuk başlıklarında benzerlik-farklılık olarak listelenir (köprü örnekleri: tekerlek, yazı, para). Çıkarım: medeniyetler birbirinden etkilenerek gelişir; Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerin beşiğidir. (Genel bilgi, programda eşleştirme yazmaz: yazının icadı–Sümerler, Hammurabi Kanunları–Babil, parayı ilk kullanan–Lidyalılar, Kadeş Antlaşması–Hititler.) [Not: parantez içinde 'genel bilgi' olarak işaretlenen ayrıntılar program metninde yazmaz.]

Yaşayan Demokrasimiz

  1. SB.5.4.1 Demokrasi ve cumhuriyet kavramları arasındaki ilişkiyi çözümleyebilme
    Sınırlar: [Öğrenme alanı: 23 ders saati; anahtar kavramlar: cumhuriyet, demokrasi, etkin vatandaşlık, millî egemenlik, katılım, çoğulculuk, hukukun üstünlüğü] Demokrasinin temel nitelikleri: özgürlük, eşitlik, seçme ve seçilme hakkı, millî egemenlik, katılım, çoğulculuk, hukukun üstünlüğü. Günlük hayattan örnekler: sınıf başkanı seçimi, yerel seçimler, dilekçe. Cumhuriyetin nitelikleri, korunması ve sürdürülmesinin önemi; cumhuriyet-demokrasi ilişkisi (kelime ilişkilendirme, Frayer modeli).
  2. SB.5.4.2 Toplum düzenine etkisi bakımından etkin vatandaş olmanın önemine yönelik çıkarımda bulunabilme
    Sınırlar: Vatandaş ve etkin vatandaş kavramları; etkin vatandaşın özellikleri; etkin olan ve olmayan vatandaş davranışlarının karşılaştırılması; vergi vermek, oy kullanmak gibi vatandaşlık görevleri; etkin vatandaşlığın toplum düzenine etkisi.
  3. SB.5.4.3 Temel insan hak ve sorumluluklarının önemini sorgulayabilme
    Sınırlar: Temel insan hak ve sorumlulukları; her insanın temel hak ve özgürlüklere sahip olduğu, hakları kullanırken başkalarının haklarının gözetilmesi gerektiği; salgın/afet gibi durumlarda haklara getirilebilecek kısıtlamalar (köprü); bilgi toplama ve doğruluğunu değerlendirme (5N1K).
  4. SB.5.4.4 Bir ihtiyaç hâlinde veya sorun karşısında başvuru yapılabilecek kurumlar hakkında bilgi toplayabilme
    Sınırlar: Yakın çevre sorunları (okul yolu güvenlik tabelası/kasis, mahalle temizliği, ihtiyaç sahiplerine yardım, sahipsiz hayvanlar vb.) için başvurulabilecek kurumlar: muhtarlık, belediye, kaymakamlık, STK; başvuru yolları ve dilekçe yazma; bilgiyi en az iki kaynaktan (resmî kurum siteleri) doğrulama.

Hayatımızdaki Ekonomi

  1. SB.5.5.1 Kaynakları verimli kullanmanın doğa ve insanlar üzerindeki etkisini yorumlayabilme
    Sınırlar: [Öğrenme alanı: 18 ders saati; anahtar kavramlar: bütçe, gelir, gider, ekonomik faaliyet, sürdürülebilirlik, tasarruf] Toprak, su, orman ve maden kaynaklarının verimli/verimsiz kullanımının doğa ve insan üzerindeki etkileri; israf, geri dönüşüm; Sıfır Atık projesi ve 5D yaklaşımı; sürdürülebilir kaynak kullanımı ve ülke varlıklarına sahip çıkma.
  2. SB.5.5.2 İhtiyaç ve isteklerini karşılamak için gerekli bütçe kaynaklarını yönetebilme
    Sınırlar: Bütçeyi oluşturan unsurlar: gelir ve gider kalemleri, aralarındaki denge, tasarruf; ihtiyaç-istek ayrımı; bilinçli tüketici; bütçeye uyulmadığında yaşanabilecek sorunlar; öğrencinin gelir kaynakları (günlük harçlık, bayram harçlığı, kumbara) ile kişisel bütçe planı.
  3. SB.5.5.3 Yaşadığı ildeki ekonomik faaliyetleri özetleyebilme
    Sınırlar: Ekonomik faaliyet sektörleri; yaşadığı ildeki ekonomik faaliyetlerin alanlarına göre sınıflandırılması (sınıflama tablosu/kavram ağı); valilik, kaymakamlık, il tarım ve orman müdürlüğü gibi resmî kaynaklar; faaliyetlerin sürdürülebilirliği ve il/ülke ekonomisi için önemi.

Teknoloji ve Sosyal Bilimler

  1. SB.5.6.1 Teknolojik gelişmelerin toplum hayatına etkilerini tartışabilme
    Sınırlar: [Öğrenme alanı: 6 ders saati; anahtar kavramlar: dijital ayak izi, genel ağ, e-ticaret, teknoloji] Teknolojik gelişmelerin kültür, ekonomi, eğitim, sağlık, iletişim ve ulaşım açısından toplum hayatına etkileri; gerekçelendirme, tutarsızlıkları tespit etme, görüşleri kabul/çürütme.
  2. SB.5.6.2 Teknolojik ürünlerin bilinçli kullanımının önemine ilişkin oluşturduğu ürünü paylaşabilme
    Sınırlar: Teknolojik ürünlerin (bilgisayar, televizyon, cep telefonu, tablet, bulaşık makinesi, ampul vb.) bilinçli ve hatalı kullanım örnekleri; kişisel bilgilerin gizliliği (mahremiyet); tasarruf; kamu spotu/afiş/kullanım kılavuzu gibi ürün hazırlama.

Örnek sorular

1. Aşağıdaki ifadelerden hangisi Rize’nin göreceli konumunu komşu illere göre anlatır?

2. Aşağıdaki faaliyetlerden hangisi hizmet sektöründe yer alır?

3. “Sümela Manastırı’nın bulunduğu il” ifadesiyle hangi il anlatılmaktadır?

Cevaplar ve çocuğunuzun seviyesine göre seçilen sorular platformda.

Çocuğunuz bu kazanımlarda nerede?

Kafadarım, 5. sınıf Sosyal Bilgiler kazanımlarında çocuğunuzun seviyesini uyarlamalı sorularla ölçer, kazanım kazanım rapor ve haftalık plan verir.

Ücretsiz seviye testi 7 gün ücretsiz dene

5. sınıf diğer dersler

Kaynak: MEB öğretim programı, MEB öğretim programı, MEB öğretim programı. Kazanım kodları programdaki gibidir. Platformda bu derste 380 doğrulanmış soru bulunur.